«فار» و گمشدگان تاریکنای دریای نسل معاصر!

دکتر حمید عابدیها، یکی از اندیشمندان و فرهیختگان ایران اسلامی در حوزه ی فرهنگ و ادب هستند که در کسوت استادی دانشگاه و تالیف آثار ارزشمند فرهنگی سرآمدند. ایشان در مکتوب ارزمند خود با عنوان مقدمه «کتاب فار» نوشته اند: این اثر و آثاری از این دست، ضمن حفظ بخش معتنابهی از دستاوردها و اسناد دست نخورده جبهه های پایداری و معرفی آنهمه به مخاطب جویا و علاقمند (به عنوان هدف اصلی)، اهداف فرعی گونه گونی نیز به همراه خواهند داشت و چه بسا در آینده نزدیک یا دور، در تتبعات ادبی، زبان شناختی، روانشناختی، جامعه شناختی و... سودمند خواهند افتاد.
(به نام پروردگار بسیار مهربانِ همیشه مهربان)
«شهادت هنر مردان خداست.» امام خمینی(ره)
سخنی پیرامون آثار، اسناد و ادبیات پایداری
ایستادگی در برابر بیدادگری ها و نظام های ظالم، در تاریخ همه ملتها و جامعه ها کمابیش دیده می شود. اسطوره ها و حماسه های پهلوانی که تقریباً همه اقوام در خور پیشینه فرهنگی و تاریخی خود در خاطره های پنهان جمعی خویش نمونه هایی از آن را دارایند، گواهی روشن بر این مدعاست. آثار فاخر تمدنهای باستانی جهان چونان گیل گمش، ایلیاد و ادیسه، انه اید و بسیاری دیگر از آفریده های ممالک غربی به ویژه روم و یونان باستان، همچنین وداها و مهابهاراتای هندی و افسانه های معروف و مشترک چین باستان و ملتهای داخل و مجاور امپراتوریهای بزرگ شرقی و نیز آثاری بسان خداینامگ پهلوی، شاهنامه منثور ابومنصوری و بالاخره شاهنامه بزرگ حکیم طوس در ایران، همه و همه، آفرینشهای ادبی انسانهایی هستند که در گفته ها و نوشته های خود اگرچه ماده اصلی آنها دین و آیین و مذهب و یا تاریخ تمدن و یا حتی عشق و احساس و عاطفه است، به هر حال عنصر حماسه، دلاوری، آزادی خواهی و پایداری در این مسیر را جای داده و تقریباً همه جا بین عقیده و عشق و جهاد پیوند زده اند.
ـ به هر حال هنگامی که یک ملّت یا جامعه به مبارزه با عوامل استبداد داخلی یا تجاوز بیگانگان برمی خیزد و یا خود با انگیزه کشورگشایی، توسعه دینی یا به دست آوردن بخشی از قلمرو از دست رفته به جانب کشور یا سرزمین مستقل دور یا نزدیک دیگری می تازد؛ هنرمندان آن جامعه در چنین شرایطی اگر با آن حمله و یا آن دفاع و مقاومت موافق و همراه باشند، سلاح هنر بر دوش می گیرند و با ابزار شعر و ادب و هنر به رزم و رویارویی در قالب تبلیغ و تهییج و تحریک ـ درباره نیروهای موافقِ خودی ـ و تخریب و تحقیر و خُردنمایی ـ در برابر قوم مهاجم یا حریف مخالف ـ اقدام می کنند. حاصل همه این آفرینشهای هنری را می توان به طور خلاصه و موجز، «هنر و ادبیات پایداری» خواند. گذشته از آن، هر چه از قبیل عکس، فیلم، صدا، متن، دست نوشته و یادداشت که به طور مستند در این رابطه برجای می ماند در زمره «اسناد و آثار پایداری» به شمار می رود.
- از همان روزها و ماههای نخستین انقلاب شکوهمند اسلامی ایران و نیز آغازین روزهای دفاع مقدس (هشت سال جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه نظام جمهوری اسلامی ایران) تلاشهای تبلیغاتیِ مذهبی، فرهنگی و هنری با انگیزه معرفی و پشتیبانی اهداف دفاع مقدس و تقویت روحیه عمومی ملت قهرمان خیز و شهادت طلب ایران در شهرها و پشت جبهه ها از یک طرف و با هدف تهییج روانی و کمک رسانی معنوی به رزمندگان سلحشور از دیگر سو آغاز شد. هنرمندان عزیز و دلسوز و وطن پرست ایران با سلاح هنر و زیبایی در جبهه شعر و شور و غرور به میدان نبرد با تجاوز و خون خواری پا گذاشتند و بر اهریمن جنگ و فتنه، آنچه توانستند، تاختند و صلابت و دلیری و آزادگی و میهن خواهی را از دل و جان نواختند. جلوه های این همه خدمت و بلکه ایثار هنری را در موسیقی، ادبیات (با همه انواعش)، خوشنویسی، تصویر گری، تندیس گری، عکس و نمایش و فیلم و... که از سال ۵۸ تا امروز تولید و منتشر گردیده، به فراوانی و روشنی می توان دید. در این میان، بسان همیشه تاریخِ ایران زمین، شاعران و نویسندگان در جای خود بیشترین و بلیغ ترین سهم را داشته و دارند. خداوند مهربان، روان رفتگان این مردان و دلاوران را روشن گرداناد و ماندگان را مزد نیکو و سرافرازی و پیروزی، روزی کناد. آفرینشهای ادبی دفاع مقدس در حوزه شعر به قدری وسیع و فراوان است که برشماری فهرست وار آنهمه نیز در حوصله این مقال نمی گنجد. (بنگرید به آثار منتشره هجده دوره کنگره سراسری شعر دفاع مقدس) این سخن در باب ادبیات منثور، داستانی و روایی دفاع مقدس نیز صادق است. (به عنوان نمونه در این باره بنگرید به کتابها و مجموعه هایی مثل آثار شهید آوینی ـ خاکهای نرم کوشک: سعید عاکف «خاطرات شهید برونسی»، نشر ملک اعظم ـ آواز پرواز: راضیه تجار، نشر شاهد ـ صحبت عشق، مسلخ عشق، قاصدک، خط ایثار و فصل پرواز: حسن شکیب زاده، نشر اندیشه زرّین ـ پرواز از قفس: مهدی خدایی و دیگران، همان ـ آخرین سه شنبه: حسن لطفی، همان ـ مشکی از اشک: رضا شیخ محمدی، نشر موسسه فرهنگی آفرینه ـ پرواز تا بینهایت: علیِ اکبر و دیگران «خاطرات سرلشگر خلبان شهید بابایی»، نشر آجا ـ خوابهای گل سرخ: سید ضیاء شفیعی، نشر هنر رسانه ای شرق ـ شمشیر باستانی شرق: سید احمد نادمی، همان ـ شکفتن در آتش: جواد محقق، همان)
ـ شاید اولین آفرینندگان ادبیات دفاع مقدس، خود، رزمندگانی بودند که سلاح و قلم را با هم داشتند و هر آنچه را می دیدند و می نمودند، می گفتند و می سرودند. با پایان گرفتن شعله جنگ، زبان و قلم هنر شاعران و نویسندگان عرصه پایداری، تندتر و تیزتر از گذشته گفت و نوشت و آثار و برکات دفاع ـ همان نعمتی که امام شهیدان سالها قبل از آن یاد کرده بود ـ را همراه با تلخی ها و شیرینی ها و خاطره ها و حماسه ها، برای نسل دفاع یادآوری و برای نسلهای تازه و آینده بازگو نمود. در این میان وصیت نامه های مکتوب شهیدان مقاومت از ارزشی بسزا برخوردارند که اسنادی زنده، مستند، بی واسطه و گویا در حوزه های فردی و اجتماعی پایدرای محسوب می شوند. ما پس از این، مختصراً به برخی از وجوه اهمیت و نیز ضرورت حفظ و نشر این سرمایه های ارزنده می پردازیم.

 جایگاه «وصیت» و «وصیت نامه نویسی» در اسلام
سفارش و وصیت انسان به کسان و آشنایان و وابستگان خویش درباره مسائل مادی و معنوی، خود از سفارشهای مؤکد دین مبین و مویّد به تایید عقل و نقل است. گذری و نظری بر آیات کریمه قرآن مجید و سنّت نبوی (ص) و سیره ائمه هدی (ع)، تعظیم و تأکید بر این امر خطیر را به روشنی به باور پژوهنده مسلمان، در خواهد آورد. آیات متعددی در قرآن کریم متحمل همین مهم اند. در سوره مبارکه بقره، داشتن و نگاشتن وصیت برای خویشان و نزدیکان، حقی بر عهده پرهیزکاران دانسته شده است. (برای نمونه، نک: بقره: ۱۸۰ تا ۱۸۲ نیز ۲۴۰، نساء ۱۱ و ۱۲، مائده: ۱۰۶ تا ۱۰۸ و – فهارس القرآن، محمود رامیار، تهران، نشر صابرین، چاپ سوم، ۱۳۸۰: ذیل مدخل وصیت) در سخنان گهربار ختمی مرتبت (ص) ضمن تصریح به اینکه وصیت کردن سنت خاص نبوی است، وصیت نامه داشتن مایه طول عمر و برکت زندگی و نداشتن آن مایه ننگ این جهان و آتش آن جهان تلقی شده است. (نهج الفصاحه، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، سازمان انتشارات جاویدان، چاپ شانزدهم، ۱۳۶۱: ۲۲۹) در میان کلمات والای مولای متقیان علی (ع) نیز، عنصر وصیت، حضوری پررنگ دارد و به طور ویژه چند جا از جمله نامه ۴۷ نهج البلاغه شریف به وصایای مکتوب حضرت امیر (ع) اختصاص یافته است. (نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم، موسسه فرهنگی و تحقیقاتی امیرالمومنین، چاپ چهل و سوم، ۱۳۸۶: ۳۹۸)
به هر روی، داشتن و نگاشتن توصیه ها و سفارشهای دینی و معنوی و حتی مادی – چنانچه از روایات شریف بر می آید – مایه خیر و برکت در عمر آدمی است چرا که به اعتبار قول منطقی «اول الفکر آخر العمل»، فکر کردن به آخر هر کار و نتیجه آن، ترسیم و برنامه ریزی برای طول عمر (از زمان حاضر تا پایان عمر) را در بر خواهد داشت و بهره وری انسان را از سالهای عمر و زندگی یی که برای لحظه لحظه آن نقشه و هدف راه و شیوه سلوک در میان بوده است، موجب خواهد شد.

 ارزش و اهمیت وصایای به جا مانده از شهیدان راه پایداری
قدر مسلم هر آنچه از سیره و روش زندگی و سلوک شهیدان راه ایمان و پایداری اعم از تصویر، فیلم، یادداشت (انواع دست نوشته های علمی، ادبی و....)، خاطرات شفاهی و کتبی بر جای مانده است، در شناخت هر چه بیشتر اهداف عالیه جبهه و جهاد و مقاومت یاریگر نسل حاضر و نسلهای آتی میهنمان خواهد بود.
در این میان، وصیت نامه های مکتوب این شاهدان جلوه جمال الهی، بسان اسنادی معتبر، نمایانگر انگیزه ها و روحیات و منویات شخصی و عمومی رزمندگان سلحشور ماست. آنان زبده تجارب و نیز چکیده خطی و مشی خویش را با زبانی صریح و روشی هدفمند – گاه بسیار ساده و روان و نیز گاه بسی ادبی و عارفانه – برای حاضران و آیندگان به ارمغان گذارده اند. حفظ و ثبت و ضبط این دستاوردهای عظیم به منزله نگهداری همیشگی و استفاده بهینه از بخشی از اسناد مربوط به شهدای انقلاب و دفاع مقدس کشور اسلامیمان به شمار می رود.

 درباره این کتاب
مجموعه پیش رو که به همت ستودنی پژوهنده ارجمند جناب آقای حسن شکیب زاده – که خود عضو ارزنده یی از خانواده شهادت و جامعه ایثار و مقاومت است – تدارک دیده شده؛ البته از مواهب و نتایج ارزشمندی برخوردار است که نگارنده این سطور به طریق اجمال به برخی از آنهمه اشارتی می نماید:
الف) نام کتاب (فار)، بسیار نیکو، رسا و پر معنا و دارای وجه تسمیه مناسب است. گویی آشنایی با وصایای نورانی و هدایت بخش شهیدان عزیز به خون خفته، چونان فانوسی سوسو زنان، گمشدگان تاریکنای دریای نسل معاصر را به ساحل امن نجات و سرمنزل آزادی و آزادگی فرا می خواند و ره می نماید.
ب) آنچه در این اثر گرد آمده، گزیده ای از لبّ لباب وصایای مکتوب و مستند شهیدان متعلق به سرزمین فرهنگ و ایثار، شهر شعر و شهود و دروازه بهشت «قزوین» است. روان پاک نهصد تن از لاله های پر پر بوستان انقلاب و پایداری قزوین در این مجموعه وزین (مجلد حاضر و مجلدات آتی) حضور و تجلّی یافته و می یابد.
ج) این اثر و آثاری از این دست، ضمن حفظ بخش معتنابهی از دستاوردها و اسناد دست نخورده جبهه های پایداری و معرفی آنهمه به مخاطب جویا و علاقمند (به عنوان هدف اصلی)، اهداف فرعی گونه گونی نیز به همراه خواهند داشت و چه بسا در آینده نزدیک یا دور، در تتبعات ادبی، زبان شناختی، روانشناختی، جامعه شناختی و... سودمند خواهند افتاد.
د) در تدوین و نشر وصایا – ضمن حفظ صورت کامل وصیت نامه ها در مرکز اسناد بنیاد شهید و امور ایثارگران – صرفاً مطالب قابل استفاده عموم که جهت تعلیمی، اخلاقی، عرفانی و اجتماعی دارند، منعکس گردیده و از درج مطالب کلیشه ای، تکراری و مربوط به حوزه های کاملاً شخصی و خانوادگی و وابسته به زمانها و مکانهای خاص، پرهیز گردیده است.
هـ) مسائل فنی نشر (حروف چینی، صفحه آرایی، ویرایش و...) با عنایت به تازه ترین و کاملترین اصول ویرایش و نشر در حد نسبتاً مطلوبی مورد دقت و توجه قرار گرفته است.
در پایان، نگارنده این سطور ضمن درود فراوان به روان بهشت آشیان کبوتران آسمان شهامت و شهادت، سپاس قلبی خویش را از خانواده های ارجمند آن شیران بیشه شجاعت و نیز مولف پرتلاش و ارزشمدار و سایر دست اندر کاران چاپ و نشر این مجموعه گرانسنگ اعلام می دارد و سلامت و سعادت همه عزیزان را از بارگاه ربوبی حضرت احدیت آرزومند است و همگام با مخاطبان و خوانندگان محترم، در گلستان پر طراوت این وصایای نورانی و جاودانی، جلوه های رنگارنگ ایمان و عمل صالح را در جمله جمله آن می پاید و گلهای معطر جانبازی و سرافرازی را در سطر سطر آن می بوید و به قدر بضاعت مزجات خویش از سایه سار یاد و یادگار شهیدان گلگون کفن قزوین بهره می جوید و هم نوا با حضرت لسان الغیب مترنّم این مقال می گردد که:
با صبا در چمن لاله سحر می گفتم که شهیدان که اند اینهمه گلگون کفنان

در آغاز و پایان خدا را سپاس
حمید عابدیها
قزوین – شهریور ۱۳۹۳





Copyright © ۲۰۰۹ Shakibzade.com All rights reserved
E-mail : info@shakibzade.com - Power by:Ghasedak ICT | پنل اس ام اس