نوروز در قزوین؛ از چهارشنبه سوری تا پنجاه به در

منیژه غزنویان/ حرف اول: مراسم سال نو در تک تک مناطق ایران علی رغم تشابهات بسیارش، تمایزاتی نیز دارد.میل به نو شدن،احترام به بزرگترها،یاد مردگان و دید و بازدید،مخرج مشترک تمام مراسم های نوروز در جای جای ایران است ولی تفاوت های جغرافیایی،تاریخی و فرهنگی جلوه های خاصی به این مراسم در هر منطقه داده است.از جمله مراسم "قاشق زنی" که در قزوین و چند استان کشور دیده می شود و مراسم "پنجاه به در" که خاص این شهر است.آنچه در ادامه می آید مروری بر رسوم خاص قزوینی ها در روزهای نوروز است.


- پیشواز نوروز: آنچه در برخی استان های کشور با نام نوروز خوانی معروف است و در تویسرکان با عنوان "کوسه و زن کوسه" نامیده می شود در قزوین قدیم نیز به شکل دیگری وجود داشته است. مردانی قرمزپوش با صورت هایی سیاه شده با ذغال که "حاجی فیروز" نامیده می شدند داریه و تنبک به دست،می خواندند:"نوروز نساء باشد مبارک....امسال بر شما باشد مبارک.....عمو نوروز اومده......سالی یک روز اومده......عیدی ما یادت نره" و به یمن دادن خبر عید،از مردم مژدگانی و شادباش می گرفتند.

از نیمه دوم اسفند نیز مقدمات سمنوپزان فراهم می شده و ۲-۳ روز مانده به عید مردم خصوصا کسانی که مشکل و حاجتی داشتند برای برگزاری این مراسم بسیج می شدند که البته هم حاجی فیروز و هم سمنوپزان در برخی استان های مجاور قزوین نیز دیده می شود. - چهارشنبه سوری: قزوینی ها در شب چهارشنبه سوری رسوم ویژه ای دارند که از جمله آنها بیرون کردن جوانان و خصوصا دختران دم بخت از خانه است.اندکی مانده به زمان اذان مغرب،بزرگ خانه با جارو و خاک انداز جوانان را از خانه بیرون می کرده و انها می بایست تا پایان اذان آنجا مانده و پس از ان برمی گشتند.این حرکت با آن نیت صورت می گرفته که در سال جدید،بخت این جوانان باز شده و از خانه پدری نقل مکان کنند.غذای ویژه چهارشنبه سوری،رشته پلو با "شیش انداز" بوده که هدف از ان در دست گرفتن رشته امور زندگی در سال جدید بوده است.شیش انداز هم خورشتی است که از آب و رب و ادویه و پیاز سرخ کرده و تخم مرغ تهیه می شده است.قزوینی ها خرید آینه در شب چهارشنبه سوری را خوش یمن می دانسته اند.در این شب همچنین پس از پریدن از روی آتش،زن و مرد خصوصا بچه ها چادر به سر می کردند طوری که شناخته نشوند و سپس با قاشق و کاسه ای فلزی به سمت خانه هایی می رفتند که درشان رو به قبله باز می شده است.قاشق زن ها پشت در ایستاده و آن قدر قاشق می زدند که صاحبخانه امده و کمی آجیل و شیرینی عید به آنها بدهد. - سیزده به در: مردم قزوین روز سیزده به در،هفت قلوه سنگ را که هر کدام نمادی از درد و غم و بیماری و... است به داخل رودخانه انداخته و دعا می کنند که سالی بدون هیچ کدام از انها داشته باشند. - پنجاه به در: رسم خاص قزوینی هاست که هم اکنون نیز به صورتی گسترده اجرا می شود.قزوینی ها پنجاهمین روز از سال نو را "پنجاه به در" نامیده و در مصلا جمع می شوند.مصلا آب انباری در خیابان تهران قدیم واقع در جنوب قزوین است و گفته می شود که امام رضا و یارانش هنگام گذر از قزوین در آن نماز خوانده اند و از این رو آن را محلی مقدس می دانند.سابق بر این اطراف مصلا را باغ های منطقه محصور کرده بود که مردم مراسم را در آن برگزار می کردند ولی چند سالی است که اطراف آن را محوطه سازی کرده اند.قزوینی ها در عصر روز پنجاه به در به مصلا رفته و هرکدام با خواندن دو رکعت نماز باران به صورت جداگانه و نیز دعای باران،به پخش نذورات خود می پردازند.آش رشته از جمله نذری های این روز است و هندوانه و غذایی موسوم به "دیماج" نیز از خوراکی های ویژه آن به شمار می رود.پس از آن و هنگام غروب خورشید،همگی نماز مغرب و عشا را به صورت جماعت خوانده و سپس متفرق می شوند.در داخل مصلا سنگ بزرگیست که به گفته اهالی،امام رضا روی ان نماز خوانده و به همین دلیل نیز از تقدس خاصی در نزد مردم برخوردار است.حاجتمندان با نیت کردن و برداشتن سنگ ریزه ای ضمن خواندن دعا آنرا روی این سنگ می کشند و سپس رهایش می کنند.اعتقاد بر این است که اگر سنگ ریزه مدتی روی سنگ اصلی بچسبد حاجت خود را خواهند گرفت.این رسم با توجه به جغرافیای قزوین و کم آبی آن جایگاه ویژه ای در فرهنگ این مردم دارد.


Copyright © ۲۰۰۹ Shakibzade.com All rights reserved
E-mail : info@shakibzade.com - Power by:Ghasedak ICT | پنل اس ام اس